Een andere muis vond de baas te duur

mei 2001 - Zo'n 40 procent van de 2,5 miljoen beeldschermwerkers in Nederland heeft RSI-klachten. Steeds meer werknemers stellen hun werkgever aansprakelijk en stappen naar de rechter om een schadevergoeding af te wingen. 'Eigen schuld bestaat juridisch gezien niet bij RSI.

Rob Reijseger studeerde cum laude af in de scheikunde en de universiteit vroeg de kersverse ingenieur om voor een jaar een onderzoeksproject te leiden. Ambitieus had hij zijn carriŤre uitgestippeld: nadat hij zijn project glorieus zou hebben afgerond, wilde hij solliciteren bij Shell. Dagelijks zat hij achter de computer. 'Veel tikken, mooie grafiekjes maken.' Volgens Reijseger was zijn baas gelukkig met de enthousiaste onderzoeker. En Reijseger zelf 'ging als een speer'.

Toen begon de ellende. Hij had last van tintelingen in zijn rechterhand, die al snel veranderden in pijn. Hetzelfde gebeurde in zijn linkerhand. Kramp in nek en schouders volgde. Een half jaar later zat hij thuis: de wetenschapper kon zijn overhemd niet meer dichtknopen en de deksel van een pot pindakaas niet opendraaien.

Reijseger (28) kreeg drie jaar geleden een 'muisarm' of beter gezegd RSI: repetitive strain injury. Hij zal niet bij Shell komen te werken, zelfs zijn oude werk zal hij nooit meer kunnen doen. Zijn studievrienden verdienen inmiddels een ton per jaar, gaan wekelijks goed uit eten en kopen huizen. Dat was Reijsegers toekomstperspectief, en dat is 'verwoest'. Reijseger leeft nu van de bijstand. Hij trof een keuringsarts die, in tegenstelling tot zijn meeste collega's, RSI niet als een chronische ziekte erkent. Hij voert al twee jaar een proces om alsnog in de WAO te komen. Maar ook als hij deze zaak wint, krijgt hij zijn oude leven niet terug. En daarvoor stelt hij zijn voormalige werkgever verantwoordelijk.

De universiteit had de plicht te voorkomen dat hij door RSI zou worden geveld. Dat is geen morele, maar een wettelijke plicht die sinds december 1992 is vastgelegd in het Beeldschermbesluit van de Arbowet. Werkgevers dienen te onderzoeken welke risico's werknemers lopen als ze met de pc werken. Vervolgens moeten zij aan de hand van speciale richtlijnen de werkplek en -omgeving inrichten. Zo moeten het bureau en de stoel in hoogte verstelbaar zijn en mag de werknemer niet langer dan twee uur aaneen en maximaal zes uur per dag met een beeldscherm werken. Reijseger zat wel acht uur achter de computer. En soms ging hij 's avonds nog terug naar het lab, hij had immers een sleutel. Niemand op de universiteit sprak over RSI of had er van gehoord, laat staan Reijseger zelf. Een maand nadat hij zich ziek had gemeld - de bedrijfsarts wist niet wat hem mankeerde - ging hij voor het laatst naar kantoor. Daar trof hij een verdord bosje bloemen aan op zijn bureau; het laatste wat hij zou vernemen van zijn werkgever. Na een jaar kreeg hij formeel ontslag.

De wetenschapper overweegt nu zijn oude werkgever aansprakelijk te stellen. Daarom wil hij niet met zijn echte naam in de krant. 'Ik wil geen slapende honden wakker maken.' Omdat Reijseger net de arbeidsmarkt betrad, is moeilijk vast te stellen wat zijn verlies aan arbeidsinkomsten is tot zijn pensioen. Daarbij wordt niet alleen gekeken naar het verschil tussen het salaris voordat de werknemer arbeidsongeschikt werd en de uitkering die hij al dan niet ontvangt. Ook de doorgroeimogelijkheden spelen een rol. Vooral dat laatste is voor Reijseger een belangrijke overweging om te claimen.

En hij is niet de enige. Steeds vaker nemen RSI-patiŽnten juridische stappen tegen hun werkgever. Er bestaat geen overzicht van het aantal schadeclaims dat inmiddels bij de rechter ligt, maar het moeten er zeker tientallen zijn.
Advocaat R. van de Water van het Advokatenkollektief in Utrecht heeft alleen al vijftig letselschadeclaims in behandeling, waarvan er nu tien bij de rechter zijn gedeponeerd. Van de Water verwacht dat er nog vele zullen volgen. Anders dan in het buitenland, waar sommige patiŽnten grote schadevergoedingen incasseerden, heeft de rechter in Nederland nog geen uitspraak gedaan in letselschadezaken vanwege RSI. De eerste uitspraak wordt verwacht in september. Wel zijn er schikkingen getroffen met werkgevers.

De advocaat wil geen uitspraken doen over de hoogte van eventuele uit te keren claims. 'Als ik praat over miljoenen, staat de telefoon morgen roodgloeiend.' Een simpele rekensom leert dat iemand als Reijseger in elk geval kan rekenen op tonnen aan gedorven inkomsten waar de verzekeraar van de werkgever voor op zal moeten draaien.

Van de Water wordt wekelijks drie ŗ vier keer gebeld door mensen die vanwege RSI een geschil hebben met hun werkgever over arbeidsongeschiktheid of een schadeclaim willen indienen tegen hun baas. Deze aantallen verbazen hem niet. Volgens de arbeidsinspectie heeft 40 procent van de ruim 2,5 miljoen beeldschermwerkers RSI-klachten. In ongeveer 1200 gevallen per jaar leidt RSI tot blijvende arbeidsongeschiktheid. Overigens komt RSI niet alleen voor onder beeldschermwerkers. Ook kapsters, schilders, kleermakers, horecapersoneel, slagers, dj's, verplegers en musici hebben klachten die onder de noemer RSI vallen.

Volgens Van de Water benaderen RSI-patiŽnten hem in eerste instantie vaak terughoudend. 'Vaak denken ze dat ze zelf ook schuld hebben en zeggen: ''Maar ik heb toch ook gewoon doorgewerkt?'' Maar de cliŽnt heeft nooit schuld. Eigen schuld bestaat juridisch gezien niet bij RSI.' Ook Madou Davelaar (40) is bij zichzelf nagegaan wat ze had kunnen doen om RSI te voorkomen. Ze beseft dat ze niet naar haar lichaam heeft geluisterd. Maar bij de omroep waar ze werkte - ze voerde gegevens in in de computer - had niemand haar ingelicht over RSI. Drie jaar geleden kwam ze in de WAO. Omdat ze werkte als freelancer en geen arbeidsongeschiktheidsverzekering had afgesloten, leeft ze nu van 'een paar tientjes boven bijstandsniveau'. Toch valt het haar zwaar om de omroep voor de rechter te slepen. 'Ik vond het daar leuk, had het naar mijn zin. Ik doe dit met pijn in mijn hart.'

Toen Davelaar ontdekte dat haar mysterieuze pijn RSI heette en door haar werk met de computer kwam, stuitte ze voor haar gevoel op onbegrip bij haar baas. Hulpmiddelen zoals een polssteun en een betere muis vond hij te duur. Anderhalf jaar geleden stapte Davelaar naar een advocaat. Nu wacht ze tot haar zaak deze zomer voor de rechter komt. De letselschadeprocedure ervaart Davelaar als een zware belasting. 'Het duurt lang, en ik moet opnieuw door de medische molen.' Van de reactie van haar ex-werkgever is ze geschrokken. 'Hij ontkent schuld en zorgt voor een rookgordijn om zijn
tekortkomingen te verdoezelen, waarbij hij mij op het minste of geringste probeert te pakken.'

Volgens hoogleraar beroepsziekten M. Frings-Dresen van het Academisch Medisch Centrum in Amsterdam is het probleem dat RSI zich moeilijk laat diagnostiseren. Het is niet af te meten in bloed of urine, en een enkele arts zegt nog steeds: 'Wat niet meetbaar is, bestaat niet.' RSI is een paraplubegrip voor klachten aan de schouder, nek, elleboog, arm, pols of hand. Volgens Frings-Dresen heeft 15 procent van de patiŽnten klachten waarvoor een diagnose is vast te stellen. Zij hebben bijvoorbeeld een tenniselleboog of golfarm. Het overige deel heeft ook last van tintelingen, stijfheid, pijn, krachtverlies en een koud gevoel, maar die klachten zijn moeilijk objectief vast te stellen. Frings-Dresen heeft, samen met buitenlandse collega's, Europese richtlijnen opgesteld voor deze a-specifieke klachten, opdat RSI uniform wordt beschreven.

RSI is niet nieuw, maar werd volgens de hoogleraar vroeger anders genoemd. De Italiaanse arts Ramazzini schreef al in 1700 over 'schrijfkramp' bij monniken. Ook de kantoorklerken aan het eind van de vorige eeuw ontwikkelden schrijfklachten. In de jaren zeventig werd RSI voor het eerst benoemd in AustraliŽ. Ook in Nederland bestonden destijds RSI-klachten. 'Maar mensen vielen dan uit en zochten ander werk of werden huisvrouw.
Anderen kwamen onder onbekende noemer in de WAO', zegt Frings-Dresen.

Wie vroeger op een typemachine werkte, maakte volgens de hoogleraar minder kans om RSI te krijgen. 'Je ramde op toetsen en moest na iedere zin een armzwaai maken om naar de volgende regel te gaan. De afwisseling en de lichaamsbeweging waren groter.' Bovendien is het gebruik van de pc revolutionair toegenomen en zitten steeds meer mensen steeds langer achter het toetsenbord. Niet alleen op het werk, maar ook thuis.

RSI is een arbeidsgerelateerde ziekte, maar een verkeerde muis of stoel zijn niet de enige boosdoeners, aldus Frings-Dresen. Er bestaat een relatie tussen fysieke en psychische overbelasting. 'Luie mensen krijgen in ieder geval geen RSI', zegt ze. Volgens haar is de gemiddelde RSI-patiŽnt vaak een perfectionist en houdt hij van het werk dat hij doet. 'Maar van stress alleen krijg je geen RSI. Het kan RSI wel bevorderen.'

Frings-Dresen vindt dat het de taak van de werkgever is om zijn ijverige werknemer af te remmen. 'De werkgever moet zich ervan bewust worden dat het op de lange termijn ook in zijn belang is om zijn personeel niet te zwaar te belasten.'

Uit onderzoek van TNO-arbeid blijkt dat nog steeds ruim de helft van de werkgevers geen actie onderneemt om RSI te bestrijden. IT-bedrijf Cap Gemini (4500 werknemers) is een van de koplopers in het voorkomen van RSI en neemt sinds 1998 maatregelen, aldus woordvoerder B. Sikking. Maar als hij hoort dat bedrijven al sinds begin jaren negentig verplicht zijn om RSI te bestrijden, valt de woordvoerder even stil. 'Ja goed, maar wij hebben geen actie ondernomen uit angst voor schadeclaims. Een paar jaar geleden begon RSI om zich heen te slaan in ons bedrijf. Op dat moment hebben we onmiddellijk gekeken wat we konden doen, want ons bedrijfskapitaal is de kennis en ervaring van mensen. We moeten zuinig zijn op onze werknemers.'

Voor Reijseger komt deze cultuuromslag te laat. Hij is nog steeds niet genezen en de kans is klein dat hij weer de oude wordt. Inmiddels kan hij drie keer per dag vijf minuten administratief werk doen voordat de pijn begint. 'Ik wil beter worden. Ik wil gewoon aan het werk', zegt hij. Soms twijfelt hij of het verstandig is de universiteit aan te klagen. Want uiteindelijk is dat de enige werkgever waar hij ervaring heeft opgedaan ('Mijn cv is leeg') en misschien zou hij daar weer aan de slag kunnen. 'Maar dan zegt m'n vriendin: ''Doe niet zo gek, ze hebben je alleen maar misbruikt.'' Ik denk eigenlijk dat ieder bedrijf zo in elkaar steekt. En logisch, welke werkgever is nu niet blij met hardwerkende mensen?'

Volkskrant: Jutka Halberstadt en Annieke Kranenberg

Meer berichten:

> Werkgeversaansprakelijkheid en RSI - Jurisprudentie
> Rsi-golf door gamen
> Robothandschoen voorkomt RSI
> RSI-preventie niet ingewikkeld maken
> Psycholoog of therapeut nodig bij rsi
> Risico RSI stijgt met 10%: overheid laat RSI-patiŽnten in de kou staan
> Snelle methode voor hand-arm-risicobeoordeling
> Onzorgvuldige berichtgeving over duur van computergebruik en RSI
> Lang computergebruik niet van invloed op rsi
> RSI-patiŽnt krijgt na 14 jaar schadevergoeding
> Arbeidsinspectie: aandacht blijft nodig voor werkstress en rsi op hogescholen
> Arbo Unie Expertisecentrum RSI gaat dienstverlening voor leerlingen en studenten in het onderwijs ontwikkelen
> Vijftien procent van mbo`ers, hbo`ers en academici heeft veel RSI-achtige klachten
> 'Anti-RSI-software onzin'
> Stress en RSI door het werk zijn grote veroorzakers van gezondheidsklachten.
> Psychosociale factoren spelen rol bij RSI
> RSI-patiŽntenvereniging 10 jaar
> 1Ĺ keer zoveel kans op RSI voor zeer betrokken medewerkers
> Hoogervorst te kort door de bocht over RSI
> RSI beroepsziekte voor ambtenaren
> Europese Commissie wil maatregelen tegen RSI
> Beroepsziekten - houdings- en bewegingsapparaat
> Onderzoek naar RSI-maatregelen hard nodig
> Signaleringsrapport Beroepsziekten
> Houdingverbetering minder relevant bij voorkomen RSI-klachten
> 40 procent beroepsbevolking heeft RSI-klachten; loonderving 1,26 miljard
> Arbobalans 2002
> Bijstelling RSI-beleid
> Een andere muis vond de baas te duur
> RSI verdient meer aandacht
> Werkgevers negeren regels om muisarm te voorkomen